{"id":1052,"date":"2022-04-29T05:00:00","date_gmt":"2022-04-29T04:00:00","guid":{"rendered":"https:\/\/www.monakotik.com\/?p=1052"},"modified":"2023-08-27T13:13:50","modified_gmt":"2023-08-27T12:13:50","slug":"beguinat-eko-bernart-lonjuhac-delakoaren-karlin-eta-kornadoak-addendum","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.monakotik.com\/es\/2022\/04\/29\/beguinat-eko-bernart-lonjuhac-delakoaren-karlin-eta-kornadoak-addendum\/","title":{"rendered":"Beguinat-eko Bernart Lonjuhac delakoaren karlin eta kornadoak. Addendum"},"content":{"rendered":"

Blog sarrera bat argitaratzen dudanean atzera begiratzen dut eta azken begirada bat ematen diot argitaratutako gaiari. Honakoan, Sancho Iturbide eta bere karlinei<\/a> buruz hitz egin nuenean, Bernart Lonjuhac alde batera utzi nuela penatu zitzaidan.<\/p>\n

Nafarroako Errege Artxibo Nagusiak bidalitako bigarren eskuizkriboari begira gelditu nintzen, Bernart eta erregetxearen arteko akordioa erakusten diguna. Honako honek oraindik ere idazkera korapilatsuagoa zuen. Erronka ederra berriro ere.<\/p>\n

Aldi berean, sarean zehar argibide berriak aurkitu nituen. Iba\u00f1ez Artica maisuak, \u201cMoneda de necesidad acu\u00f1ada en Navarra durante la guerra con Castilla (1429-1431)\u201d 1998. urteako lanean Sancho Iturbideren seigarren legea transkribatu zuen. Pozik bermatu nuen, nik egindako irakurketa, akats pare bat bazituen ere, orokorrean zuzena zela. Baina Iba\u00f1ez Artica-ren lanak ez zuen Bernart Lonjuhac-en akordioaren transkripziorik. Agiri hau, Nafarroako Artxibo Orokorrean gordetzen da, 132. kaixaren, lehen ataleko IV. agiria da eta bi orrialde ditu.<\/p>\n

Bernart-i horrenbeste zor nion.<\/p>\n

Las cosas de suso scritas han seydo concordadas ent los muy altos excelents senyores de se\u00f1or Rey y la se\u00f1ora reyna de Navarra dunapart y Bernart Lonjuhac maestro de moneda dla otra.<\/em><\/p>\n

Honako honetan ere, ez dut hitz batzuren esanahia zeharo deszifratzen edo ez naiz erabat ziur behintzat. Ondorengoetan, gorriz ageriko dira hitz hauek. Bitartean, agiri honen transkripzioa Florencio Idoate-ren \u201cCat\u00e1logo del Archivo General de Navarra: Secci\u00f3n de Comptos: Documentos. XL Tomo\u201d liburuan aurki daitekeela ikasi dut. Egunen batean, liburutegiren batean nire agiriaren irakurketa zuzentzeko aukera izango dut. Bitartean hona hemen nire Bernart Lonjuhac-i omenaldia:<\/p>\n

Pordianr<\/span> X es concordado que los dcos senyores Rey y Reyna ordenen y confermezcan por maestro dla casa de la moneda q faran batir en su Ciudat de Pamploa et assaber en la casa de moneda de la rua mayor al dco Bernart. Et por quanto assepstamos<\/span> el dco Bernart no podra bat que por todo el mes de febrero promoban<\/span> los dcos senyores le fagan liurar<\/span> en dca casa dla moneda y lo ordenan maestro de aquella et del dco dia adelant el bata y sea maestro dla dca casa de<\/s> moneda q los dos senyores deprnt encardan de faz bat.<\/em><\/p>\n

Erregeek San Zernin burgoaren karrika Nagusian kokatutako txanponetxearen txanponetxeburu izendatu zuten Bernart, 1432. urteko urtarrilaren 10.ean, hau da, Sancho Iturbide-ren izendapenaren egun berdinean. Ziur aski Bernart atzerritarra zen eta ez zen erresuman momentu horretan, ondorioz otsailerarte txanponik lantzerik ez zuela izango onartzen zuten.<\/p>\n

Errege nafarrek pirinieotatik at ekarritako txanpongileak maiz erabili zituzten, Biarno-ko Morlaas hiritik, akitaniatik edo okzitaniatik ekarriak askotan. Ikus dezakegunez, Iru\u00f1an gutxienez bi txanponetxe ziren lanean 1432. urtean zehar, kale nagusian bat eta errege dorretxean bestea. Kale nagusian zen txanponetxe honen kokapen zehatzik ez dugu.<\/p>\n

<\/p>\n

Nafarroako Errege Artxibo Nagusiaren adeitasuna \u2013 AGN, CO DOCS.,Caj. 132, n.1.4 lehen orria<\/p>\n

Ytan es concordado quelos dcos senyores Rey y Reyna fagan librar aldco Bernart todos los parotroaytes<\/span> y ostiellas pa obrar la dca moneda, los que son en poder de migel de Rosas goarda dla dca casa dla moneda, aquello q eldco Migel tiene y se fallaran por su mentauro<\/span>. Delos quales ptroayts y ostiellas se sirva eldco Bernart, urgent<\/span> obrara y sea maestro en la dca casa dla moneda. Et apste<\/span> sea tenydo delas Rendas<\/span> aldco migel de Rosas. <\/em><\/p>\n

Ytan los dcos senyores daran goarda, contragoarda y assayador y entallador en ladca casa dla moneda, los quales los dcos BzJ sean tenydos delos pagar.<\/em><\/p>\n

Pasarte honetan Migel de Rosas-en izena ageri da lehenengoz. Migel pertsonai garrantzitsua izan zen Blanka erreginaren agintealdian, kontu ganbararen ikuskaria eta txanponetxeetako goarda edo zaindaria. Migelek utzitako kontuei esker, Juan Carrasco Perez UPNA-ko katedradunak hainbat datu interesgarri utzi dizkigu bere lanetan.<\/p>\n

Bernart-ek Migelek utzitako tresna eta \u201cParotroyate\u201dak (hitz honen esanahia agian txanpongintza trokel eta pilen bilduma izan daiteke) erabili behar zituen txanponketa lanak ahalik eta azkarren hasi ahal izateko.<\/p>\n

Ikus daitekeenez, txanponetxearen zaindari edo goarda, haren ordezkari edo laguntzailea, zilarraren zilegitasuna entsegatzen zuen entsegalaria eta trokel eta pilen lanketaren arduraduna zen grabatzailea, erregetxeak (hau da B eta J, Blanka eta Joan) izendatzen eta ordaintzen zituen.<\/p>\n

Seigarren lege honi dagokien txanponketetan, Migel de Rosas goardaren ondoan, Luis de Catania entsegalari eta grabatzailea ibili ziren lanean. Migelen soldata, urtean 300 liberatakoa zen (25 libera hilabetero) eta Luisena, urtean 180 liberatakoa (15 libera hilabetero).<\/p>\n

Ytan es concordado que pa el dco mes de febrero el dco Bernart sea tenydo de prepsentarse<\/span> en la ciudat de Pampl. ant el dco Migel de Rosas goarda hado puesto<\/span> pa obrar y prender<\/span> carga dla dca moneda con aquellos potroaytes y vasas<\/span> q aura necessario pa la dca obra.<\/em><\/p>\n

Bernart, otsailaren hasierarako azaldu beharrean zen Iru\u00f1ako hirian, Migel de Rosas guardaren aurrean, karrika nagusiko txanponetxearen kargu hartu eta Migelek emandako lanabes eta patroiei esker nafar txanponak lantzeko prest. Geroago ikusiko dugunez, ez dugu Bernart Iru\u00f1ean azaldu zenaren ziurtasunik; ekainaren hasieratik aurkeztutako kontuek Bernart de Beguinot txanponetxeburuaren izena bait daramate. Tamalez, bi Bernart hauek pertsona berdina diren ez dugu esaterik. Beginat-eko Bernart honekin ez da txanponketa hitzarmenik ezagutzen, baina Bernart Lonjuhac-ek, izen horrenpean behintzat, ez zuen inolako konturik aurkeztu.<\/p>\n

<\/p>\n

Seigarren txanponketa legearen babespean landutako Blanka eta Juan errege-erreginaren Karlin-a \u2013 2,87gr \u2013 Koroaren oinarri zabala<\/p>\n

AURKIA: I:Z:B:DEI:GRA:REX:Z:RGA:NAVARRE<\/p>\n

IFRENTZUA: SIN<\/span>:NOME:DOMINI:BENEDICTVM (Hemen grabatzaileak lanketa akatsa egin zuen)<\/p>\n

Ytan es concordado que el dco Bernart aya de obrar bien lealment y diligentment moneda de plata q sea de ley de cinqno diners y dizeocho granos argent le Roy y deseys sueldos ocho diners de talla y q la obrara sin remedios algunos y esta moneda sera nombr. Carlin. Et sea tenydo de dar a los mercaderes o fornydores q troaieran plata o billon a la dca casa dla moneda, por cadaun marco de plata de XII diners de ley argent le Roy q a ell sea liurado quince libras dla dca moneda comptando lapieca por dos sueldos. Er sera tenido de respondr eldco Bernart alos dcos Senyores o assugoarda de toda la plata q obrara o le seba liurada. Et assaber por el senyoreaje dizeocho sueldos por marco dla dca plata monedada<\/span> et lo restant q saliera del dco marco de plata o sueldo de ley seva pal dco Bernart por su bacage y tales otros costages. Por los cuales bracages y tales otros costages eldco Bernart sea tenydo excepto al salario o gage<\/span> dla goarda, contragoarda, del assayador y entallador los quoales pagaran los dcos sres Rey y Reyna segunt dco es.<\/em><\/p>\n

Normala denez, Bernart-ek bere hitzarmenean jasotako txanponketa baldintzak Sancho Iturbidek jasotakoen berberak ziren, bai lege, bai taila eta bai \u201csenyorage\u201c-ari zegokienean adibidez.<\/p>\n

Lehen esan dugun bezala, Migel de Rosas goardak utzitako kontuei esker, eta Juan Carrasco Perez UPNA-ko katedradunak bere \u201cMoneda y fiscalidad en el reinado de Blanca de Navarra: del monedaje a las “acu\u00f1aciones de guerra” (1428-1432)\u201d lanean jasotako laburpenari esker, Sancho Iturbidek errege dorretxean eta Bernart Lonjuhac edo hobe esanda Bernart de Beguinat-ek karrika nagusian landutako txanponen kopuru bat ematera ausartu gaitezke.<\/p>\n

Bernat de Beguinat-en izena azaltzen bait da kontu ganberako kontuetan, ekainak 6 eta abuztuak 8aren artean aurkeztutako \u201csenyorage\u201c edo txanponketa zergaren ordainketetan. Ez dakigu Beguinat-eko Bernart hau, akordioan aipatzen den Bernart Lonjuhac berbera den, baina hala izan ezkero eta txanponetxea otsailean martxan jarri bazuen, ekainerarte ez zituela etekinak eman ondorioztatu dezakegu. Eta etekinak, bi hilabetez baino ez zituen sortu\u2026oso denbora motza.<\/p>\n

Sancho Iturbideren errege dorretxeak berriz, urtarrila bukaera eta Iraila hasieraren artean aurkeztu zituen txanponketa zergak, zortzi bat hilabetetako lanketa izan zuen ondorioz. Kontuetan ikusiko dugunez, Sancho-k landutako txanpon kopuruak Bernart-enak baino dexente handiagoak izan ziren.<\/p>\n

Beste datu interesgarri bat: Txanponketa zergak karlinen eta kornadoen lanketaren ordainetan ordaindu zirela erakusten dute kontuek. Honek, karlin erdien eta kornado erdien lanketarik ez zela egon baieztatuko luke.<\/p>\n

Ikus ditzagun kontu hauek:<\/p>\n

Sancho Iturbidek errege dorretxean landutako txanponek honako pisua eman omen zuten:<\/p>\n