{"id":1318,"date":"2022-12-02T05:00:00","date_gmt":"2022-12-02T04:00:00","guid":{"rendered":"https:\/\/www.monakotik.com\/?p=1318"},"modified":"2022-12-02T06:16:09","modified_gmt":"2022-12-02T05:16:09","slug":"irulegiko-eskua-eta-signario-baskonikoa-txanponetan","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.monakotik.com\/es\/2022\/12\/02\/irulegiko-eskua-eta-signario-baskonikoa-txanponetan\/","title":{"rendered":"La mano del Irule y el Vascon Signario en las monedas"},"content":{"rendered":"

2022. urteko azaroak 14.a egun historikoa suertatu zen euskaldunontzat, baita euskara maitatzen duen ororentzat ere. Egun hartan, Aranzadi Zientzia Taldeak, Arangurengo Udalak, Nafarroako Gobernuak eta hizkuntzalaritza arloko adituek, Irulegiko aztarnategian (Nafarroako Arangurengo udalerrian kokatutako aztarnategia) aurkitutako brontzezko esku baten eta esku horretan aurkitutako idatziaren berri eman zuten.<\/p>\n

K.a. I. mendean, Sertorioren gerrateen (k.a.82-k.a.72) garaian datakotzat jotako esku honetan, euskara aintzindarian, edo adituek erabilitako izenaren arabera, baskonikoan izkribatutako aztarnarik zaharrena aurkitu omen zen.<\/p>\n

Euskaldun moduan, berria irakurri nuenean bihotza indarrez hasi zitzaidan taupadaka. Xehetasun gehiago jakin nahi nituen eta sorioneku hitz hori borbor zebilen nire buruan. Lanean nenbilen eta bezero batekin deialdia astear nintzen, baina gogoa beste nonbait nuen.<\/p>\n

<\/p>\n

Irulegiko indusketaren (Arangurengo Udalerria) aire argazkia \u2013 Hiribildu Baskoia urrunean ageria da \u2013 Aranzadi Zientzia Taldearen Argazkia<\/p>\n

Esan bezala, aurkeztutako idatziak 2.100 bat urte ditu eta garai haietan erromatarrak dagoeneko gaur egungo Nafarroan muturra sartzen bazebiltzan ere, ez da alfabeto latinoan idatzia. Idatzia, lehen begiratuan, ipar-ekialdeko iberiar signarioan legoke idatzia. Baina Javiez Velaza adituak berehala adierazi zuen idazki honen berezitasun bat. Baskoien artean, iberiar signarioa, iberiarra ez zen hizkuntza baten desberdintasun fonetikoak irudikatzeko egokitu omen zen. Moldaera hauen artean, ikur berri ezezagun gutxi batzuen sorrera eta beste ikur iberiar zahar gutxi batzuren eraldaketa fonetikoa barneratu omen zituen. Horrenbestez, signario baskoniko delakoaz hitz egin beharrean omen gara eta baskoiak letragabekoak zirenaren ideia baztertu beharrezkoa da.<\/p>\n

<\/p>\n

Iberiar grafiaren sinboloen laburpena, denarios.org orrialdearen lana \u2013 Laburpen honek iberiar penintsulan agertutako sinbolo gehiengoen sailkapen eta esanahi ustezkoa edo laburtua agertzen du.<\/p>\n

Ondorioztapen guzti hauek irakurri ondoren harrituta gelditu nintzen; nik, parada bakar batean, horrelakoak lehen ere entzuak nituen, Irulegiko eskuaren arrastorik ez zenean. Eta parada hori, 2021. urteko museoen egunaren omenez, Nafarroako Museoan Francisco Beltr\u00e1n Lloris adituak emandako hitzaldia izan zen. Hitzaldi hartan, Beltr\u00e1n Lloris jauna aintzinaroko Nafarroako txanponketei buruz ibili zen jardunaldian. \"No<\/p>\n

Irelegiko brontzezko eskuaren irudia \u2013 Aranzadi Zientzia Taldearen argazkia<\/p>\n

Urte askotako azterketa, indusketa eta jende askoren lanaren ondoren, Irulegiko esku hau omen da, signario baskonikoaren eta euskara aintzindari baten islada zaharren eta ukaezinena. Esker onekoa da hemen ere, beste behingoz, Irulegiko idatziak aurkezten duen textuirudia erakustea.<\/p>\n

<\/p>\n

Irelegiko brontzezko eskuaren irudiak erakusten duen textua \u2013 Aranzadi Zientzia Taldearen argazkia<\/p>\n

Egun hartan zehar, han eta hemen, zertxobait gehiago irakurtzen joan nintzen, eta signario baskoniko horren ezaugarri bereizgarri haundienetako bat, beste inongo idazkietan ageri ez den izki bat omen zen, gaur egungo alfabeto latinoan T letra larriaz hartuko genukeen izkia alegia.<\/p>\n

Txanpongintzaren inguruan gabiltzanak, badugu T izki horren berririk aintzinaroko txanponetan. Eta izki hori, kokapen geografiko zehatzik ez duten bi txanponetxeetan aurki daiteke hain zuzen ere. Bi txanponetxe horiek, baskoi txanponetxeen artean sailkatu ohi dira, baina esan bezala, baskoiak zirenaren ustea dugun arren, ez dugu baskoien lurraldetan zuten kokapen zehatzik.<\/p>\n

Bi txanponetxe horien ustezko izenak, T izki horrek ordezkatzen zuen fonemaren ziurtasunik ez bait dugu, ONTiKeS, OMTiKeS, ORTiKeS eta UNANBaATe, UMANBaATe edo URANBaATe izango lirateke.<\/p>\n

Eta bi txanponetxe hauetako ale bana ondorengo bi hauek izango lirateke, non signario baskonikoaren ezaugarri omen den T izki hau biribil gorri batean nabarmendu dudan.<\/p>\n

<\/p>\n

ONTiKeS<\/strong> txanponetxearen izena daraman brontzezko unitatea – 11,31 g. 23,5 mm – JES\u00daS VICO, S.A., SUBASTA 158, LOT 365<\/strong><\/p>\n

Aurkia: Buru izarduna lepokoarekin, eskuinaldera begira. Aurpegi aurrealdean goldea, atzealdean izurdea<\/p>\n

Ifrentzua: Zaldun lantzaduna, triskela gainaldean eta ONTiKeS<\/strong> idazkia zaldi azpialdean<\/p>\n

<\/p>\n

\u00a0UNANBaATe<\/strong> txanponetxearen izena daraman brontzezko unitatea – 12,80 g. 25,6 mm – JES\u00daS VICO, S.A., SUBASTA 160, LOT 186<\/strong><\/p>\n

Aurkia: Buru izarduna lepokoarekin, eskuinaldera begira. Aurpegi aurrealdean ETaON<\/strong> iberiar grafiaz<\/p>\n

Ifrentzua: Zaldun Ihitaiduna eta UNANBaATe<\/strong> idazkia \u2013 Te<\/strong> azken fonema ere berezia da<\/p>\n

Orain dela zenbait hilabete, Irulegiko eskuaren aurkikuntzaren aurretik, euskararen aztarnen bila<\/a> ibili nintzen txanpon paleohispaniarretan. Sarrera hartan, iberiarren lurraldetako txanponetan aurkitutako textuirudi batzuen azterketa egin ondoren, Ebro bailara erdi eta garaian aurkitzen ziren txanponetxeen txanponetan agertzen diren textu lagungarrien azterketa egin nuen. Gaurko honako honen aurretik, blog idazki hura berrikurtzea gomendatuko nuke, lehenengo laburpen orokor ona eskaintzen bait du.<\/p>\n

Gehiagorako denborarik ez nuen izan sarrera hartan, nahiz eta signarioaren eta beste askoren inguruan ba zen oraindik zer esanik. Zentzu honetan, Francisco Beltr\u00e1n Llopis adituaren hitzaldia erabat gomendatzen dut (hitzaldi honen bideoaren lotura Bibliografia sailean aurkitu daiteke); ondorengoan aditu honek hitzaldi hartan esandakoen inguruan ibiliko naiz ein handi batean.<\/p>\n

Beltr\u00e1n Llopis jaunak, Ebro bailara erdi eta garaia idazki paleohispanikoen hedapen muga izan zela adierazi zuen. Baskoien lurraldeetatik mendebaldera (gaur eguneko Bizkaia, Araba eta Gipuzkoan) ez dugu idazki paleohispanikoen aurkiketarik<\/a>.<\/p>\n

Baskoien lurraldeetan bertan, idazki paelohispaniko oso gutxi aurkitu dira gaur egunerarte. Andelos-eko mosaikoa, Arangurengo brontzea, Oliteko Harria\u2026hauetaz gain idazki kopuru handiena txanponetan bertan aurki daiteke. Eta txanpon hauek garai hartako jendearen idazkerari buruz esaten digutena erabat interesgarria da. Signario baskonikoaz hasi gara hitz egiten Irulegiko aurkikuntzaren ondoren, baina signario honetan, eta txanponek erakusten digutenez, erabateko anitztasuna aurki dezakegu. Honek, idazkeraren finkapenaren lehen eta ondorengo pausoen aurrean egotearen ideia ekar diezakiguke gogora.<\/p>\n

Har dezagun Arsaos-eko txanponetxea adibidez, eta ikus dezagun zenbat aldaki ematen diren txanponetxearen idazkeran. Arsaos txanponetxearen kokapena ezezaguna da, baina txanpon aurkikuntzek eta erromatar idazki batek, gaur egungo Zangotza eta Zaragozako Sofuentes herriaren artean kokatuko lukete.<\/p>\n

Arsaos txanponetxearen idazkera \u201cestandarra\u201d edo ohizkoa honako \u201cdenario\u201d honetan aurki dezakegu. Lehen begirada batek, R alderantzizko hori signario iberikoan ez zela arrunta esango digu. Egia esan, R alderantzizko horrek R fonema irudikatzen zuen ere ez dakigu, baina nahiko litekeena litzateke, \u201cARS\u201d segidakoa Barskunes, Sesars edo Arsakos-en ere errepikatzen bait da. Gogoan izan, edonorrek gonbaratu dezake R alderantzizko hau, Irulegiko eskuan R fonemaren bi aldaera besberdinak irudikatzeko erabiltzen ziren zeinuekin.<\/p>\n

<\/p>\n

ARSAOS<\/strong> txanponetxearen izena daraman zilarrezko unitate edo denarioa – 3,51 gr. – TAULER & FAU SUBASTAS, AUCTION 44, LOT 6019<\/strong><\/p>\n

Aurkia: Buru bizarduna ile kizkurrekin, eskuinaldera begira. Aurpegi aurrealdean izurdea, atzealdean golda<\/p>\n

Ifrentzua: Zaldun geziduna eta ARSAOS<\/strong> idazkia<\/p>\n

Baina azter dezagun zenbat aldaki ditugun Arsaos-eko txanponetxeko aleen idazkeran. Lehenik eta behin azter dezagun ondorengo ale hau, non R alderantzizko hori gure latindar alfabetoko R arrunt moduan ageri den:<\/p>\n

<\/p>\n

ARSAOS<\/strong> txanponetxearen izena daraman brontzezko unitate edo as alea – 7,47 gr TAULER & FAU SUBASTAS, AUCTION 109, LOT 4114<\/strong><\/p>\n

Aurkia: Buru bizarduna ile kizkurrekin, eskuinaldera begira. Aurpegi aurrealdean izurdea, atzealdean golda<\/p>\n

Ifrentzua: Zaldun geziduna eta ARSAOS<\/strong> idazkia<\/p>\n

S izkien grafiari begiratzen badiogu berriz eta grafia \u201eestandarrarekin\u201c gonbaratuz, denetarik aurki dezakegu, izki luzatuak, alderantzizkoak eta nahastuak (bata era batean bestea beste kontrakoan):<\/p>\n

<\/p>\n

ARSAOS<\/strong> txanponetxearen izena daraman zilarrezko unitate edo denarioa – 3,79 gr. – TAULER & FAU SUBASTAS, AUCTION 44, LOT 6017<\/strong><\/p>\n

Aurkia: Buru bizarduna ile kizkurrekin, eskuinaldera begira. Aurpegi aurrealdean izurdea, atzealdean golda<\/p>\n

Ifrentzua: Zaldun geziduna eta ARSAOS<\/strong> idazkia<\/p>\n

<\/p>\n

ARSAOS<\/strong> txanponetxearen izena daraman zilarrezko unitate edo denarioa – 4,23 gr. – Tauler y Fau Auction 118 Lot 36<\/strong><\/p>\n

Aurkia: Buru bizarduna ile kizkurrekin, eskuinaldera begira. Aurpegi aurrealdean izurdea, atzealdean golda<\/p>\n

Ifrentzua: Zaldun geziduna eta ARSAOS<\/strong> idazkia<\/p>\n

<\/p>\n

ARSAOS<\/strong> txanponetxearen izena daraman zilarrezko unitate edo denarioa – 3,96 gr. – AUREO & CALIC\u00d3 S.L., SUBASTA 345, LOT 100<\/strong><\/p>\n

Aurkia: Buru bizarduna ile kizkurrekin, eskuinaldera begira. Aurpegi aurrealdean izurdea, atzealdean golda<\/p>\n

Ifrentzua: Zaldun geziduna eta ARSAOS<\/strong> idazkia<\/p>\n

<\/p>\n

ARSAOS<\/strong> txanponetxearen izena daraman zilarrezko unitate edo denarioa – 4,00 gr. JES\u00daS VICO, S.A., SUBASTA 143, LOT 41<\/strong><\/p>\n

Aurkia: Buru bizarduna ile kizkurrekin, eskuinaldera begira. Aurpegi aurrealdean izurdea, atzealdean golda<\/p>\n

Ifrentzua: Zaldun geziduna eta ARSAOS<\/strong> idazkia<\/p>\n

Eta A izkiaren grafiari begiratu ezkero, bada izki honen grafiaren garapenaren azterketa posiblerik. Arsaos-eko txanponketak k.a. 150. eta k.a. 72 urteen artean eman zirela ontzat hartzen badugu, lehenengo urteetako txanponketek ondorengo grafia erakusten dute A izkiarentzat:<\/p>\n

<\/p>\n

ARSAOS<\/strong> txanponetxearen izena daraman brontzezko unitate edo as alea – 12,32 gr TAULER & FAU SUBASTAS, AUCTION 44, LOT 6028<\/strong><\/p>\n

Aurkia: Buru bizarduna ile kizkurrekin, eskuinaldera begira. Aurpegi aurrealdean izurdea, atzealdean golda<\/p>\n

Ifrentzua: Zaldun geziduna eta ARSAOS<\/strong> idazkia<\/p>\n

Lehen esan dugunez, ARSAOS eta SESARS-eko txanponetxeek \u201cars\u201d segidako hori partekatzen zuten bere izenetan. Baina horretaz gain, Arsaos-en kasuan ez-oizko R alderantzizko izki hori nabarmandu badugu, SESARS-en kasuan, gariburuaren antzekoa den beste izki aparteko bat nabarmendu behar dugu. Bi izki hauek, bai R alderantzizkoa eta bai gariburua, iberiarren k.a. III. mendeko izkribuetan ageri ohi ziren, baina Ebro bailarako txanponetan ematen zaien balio fonetiko erabat desberdinekin.<\/p>\n

SESARS ez zen txanponetxe baskoia; adituen ustez txanponetxe suesetaniarra zen eta gaur egungo Huesca, Bolskan txanponetxe hiriaren inguruetan kokatzen dute. Arsaos-en kasuan bezala, gariburu izki aparteko honen itzulpen fonetiko zehatza ezin dugu ziurtatu, baina adituek SESARS, SUESARS edo SUISARS bezalako irakurketak ematen dituzte. S izki bereziak ere agertzen dituzte SESARS-ko txanponek. Aurki aldean textu laguntzaileak dituzte, non BON idazkia ageri ohi den, Arsaos-en kasuan ON idazkia duten txanpon urri batzu azaldu diren bitartean.<\/p>\n

<\/p>\n

SESARS<\/strong>-eko txanponetxearen izena daraman zilarrezko unitate edo denarioa \u2013 4,05 gr AUREO & CALIC\u00d3 S.L., SUBASTA 269, LOT 52<\/strong><\/p>\n

Aurkia: Buru bizarduna ile kizkurrekin, eskuinaldera begira. Aurpegi atzealdean BON idazkia<\/p>\n

Ifrentzua: Zaldun Lantzaduna eta SESARS <\/strong>idazkia<\/p>\n

S izki berezien arrastoari tiraka egin ezkero, TiRSOS<\/strong>-eko txanponetxera iritsi gaitezke. Honako ale honetan ageri den S izkia Sesars-eko txanponetxean ageri den berbera da. Baina begira diezaiogun txanpon berberean ageri den R izkiari. Ez da irulegiko eskuan ageri den berbera, erronbo barnerantz doan punttu bat ageri bait du.<\/p>\n

<\/p>\n

TiRSOS<\/strong> txanponetxearen izena daraman brontzezko unitate edo as alea – 10,17 gr 23,2mm JES\u00daS VICO, S.A., SUBASTA 160, LOT 179 <\/strong><\/p>\n

Aurkia: Buru bizarduna ile kizkurrekin, eskuinaldera begira<\/p>\n

Ifrentzua: Zaldun ihitaiduna eta TiRSOS<\/strong> idazkia<\/p>\n

Eta R fonemari dagokion izki punttudun antzekoa ageri da BARSKUNES-eko txanponetxearen ale zaharrenen artean, kasu batzuetan R izki borobildua erronboaren ordez, besteetan behe aldeko marra gabe. Egin berriro ere gonbaraketak Irulegiko eskuarekin eta berriro ere izki apartekoen ereduak aurkituko dituzue honako ale honetan, bai E izkiari, baita KU fonemari dagokionez ere.<\/p>\n

<\/p>\n

BaRSKuNES<\/strong> txanponetxearen izena daraman brontzezko unitate edo as alea – 8,31 gr – TAULER & FAU SUBASTAS, AUCTION 55, LOT 5046<\/strong><\/p>\n

Aurkia: Buru bizarduna ile kizkurrekin, eskuinaldera begira. Izurdea aurpegiaren aurrean<\/p>\n

Ifrentzua: Zaldun ezpataduna eta BaRSKuNES<\/strong> idazkia<\/p>\n

<\/p>\n

BaRSKuNES<\/strong> txanponetxearen izena daraman brontzezko unitate edo as alea – 7,83 gr 24mm – IBERCOIN, ONLINE AUCTION 43, LOT 1067<\/strong><\/p>\n

Aurkia: Buru bizarduna ile kizkurrekin, eskuinaldera begira. Izurdea aurpegiaren aurrean<\/p>\n

Ifrentzua: Zaldun ezpataduna eta BaRSKuNES<\/strong> idazkia<\/p>\n

<\/p>\n

BaRSKuNES<\/strong> txanponetxearen izena daraman brontzezko unitate edo as alea – 10,29 gr – AUREO & CALIC\u00d3 S.L., SUBASTA 273, LOT 1092<\/strong><\/p>\n

Aurkia: Buru bizarduna ile kizkurrekin, eskuinaldera begira. Izurdea aurpegiaren aurrean. Aurpegiaren atzean BeNKoTa<\/strong><\/p>\n

Ifrentzua: Zaldun ezpataduna eta BaRSKuNES<\/strong> idazkia<\/p>\n

Eta BaRSkuNES<\/strong> edo hobe esanda BaSKuNES<\/strong> izendapena daramaten txanponekin jarraitu ezkero, Be<\/strong> fonema isladatzeko beste izki aldaki interesgarri bat aurki dezakegu. Aldaki hau, txanponetxe honetako textu lagungarrietan ageri den BeNKoTa <\/strong>hitz hasieran aurki daiteke, baita BeNTiAN<\/strong> txanponetxearen izenean edo txanponetxe honen txanponek azaltzen duten BeNKoTa <\/strong>textu lagungarrian ere. Berriro ere, gonbara ezazue txanponetako izki hau Irulegiko eskuan azaltzen denarekin.<\/p>\n

<\/p>\n

BaSKuNES<\/strong> txanponetxearen izena daraman zilarrezko unitate edo denario alea – 3,50 gr – HEIDELBERGER M\u00dcNZHANDLUNG HERBERT GR\u00dcN E.K., AUCTION 64, LOS 2330<\/strong><\/p>\n

Aurkia: Buru bizarduna ile kizkurrekin, eskuinaldera begira. Aurpegiaren atzean BeNKoTa<\/strong><\/p>\n

Ifrentzua: Zaldun ezpataduna eta BaSKuNES<\/strong> idazkia<\/p>\n

<\/p>\n

BeNTiAN<\/strong> txanponetxearen izena daraman zilarrezko unitate edo denario alea – 3,59 gr – AUREO & CALIC\u00d3 S.L., SUBASTA 353, LOT 292<\/strong><\/p>\n

Aurkia: Buru bizarduna ile kizkurrekin, eskuinaldera begira. Aurpegiaren atzean BeNKoTa<\/strong><\/p>\n

Ifrentzua: Zaldun ezpataduna eta BeNTiAN<\/strong> idazkia<\/p>\n

Adibideak bata bestearen ondoan jarri ditzazkegu, baina sarrera hau luzatzen hasi zaigu dagoeneko eta ez dugu azala besterik ukitu. Baskoien txanponetan ere bada grafiaren garapen estilistikoa eta garapen hau (Barskunes-eko txanponetxe garrantzitxuenaren grafiaren kasuan behintzat) Irulegiko eskuan agertzen den grafiarekin gonbaratu ezkero, elkarren arteko gerturaketa bat nabari dezakegu.<\/p>\n

Hala ere, ba da hemen beste ideia orokor bat; sarrera honetan zehar, Ebro bailara erdialde eta garaiko zenbait txanponetxeetako aleetan aurkitu daitezkeen izki apartekoak eta aldaki interesgarriak ikusi ditugu. Iberiar penintsulako txanponetan ageri diren izki apartekoen kopuruari begiratu ezkero, izki aparteko hauen gehiengoa, Ebro bailara erdialde eta garaiko lurralde honetan aurkitu dela ondorioztatzen da. Eta hau, aditu zenbaitzuren ustez, iberiar signarioa, ezaugarri propioak dituen bertako hizkuntza desberdin batetara moldatzeko ahaleginaren ondorioa izan liteke; Irulegiko eskuak bermatutako signario baskonikoaren beste islada bat izango litzateke.<\/p>\n

Bibliograf\u00eda:<\/em><\/strong><\/p>\n

Las cecas paleohisp\u00e1nicas del Noreste del Valle medio del Ebro \u2013 Dia Internacional de Los MUSEOS 2021, Museo de Navarra, CONFERENCIA \u2013 Francisco Beltr\u00e1n Lloris \u2013\u00a0enlace<\/a><\/p>\n

Sorioneku, el an\u00e1lisis ling\u00fcistico de la Mano de Irulegi \u2013 Javier Velaza eta Joaqu\u00edn Gorrochategui-ri elkarrizketa \u2013 La Mec\u00e1nica del Caracol, Radio Euskadi \u2013\u00a0enlace<\/a><\/p>\n

De etnias y monedas: las \u201ccecas vasconas\u201d, una revisi\u00f3n cr\u00edtica \u2013 Francisco Beltr\u00e1n Lloris, Javier Velaza Fr\u00edas \u2013 2009 \u2013\u00a0enlace<\/a><\/p>\n

VASC\u00d3NICO-AQUITANO \u2013 Lengua, Escritura, Epigrafia \u2013 Joaqu\u00edn Gorrochategui \u2013 2020 \u2013 Prensas de la Universidad de Zaragoza<\/p>\n

Aquitano y Vasc\u00f3nico \u2013 Joaqu\u00edn Gorrochategui \u2013 2020 \u2013\u00a0enlace<\/a><\/p>\n

CAT\u00c1LOGO GENERAL DE LA MONEDA DE NAVARRA \u2013 Ricardo Ros Arrogante \u2013 2013 \u2013 Altaffaylla argitaretxea<\/p>\n

Les Monedes de l\u2019Edat Antiga a la Pen\u00ednsula Ib\u00e8rica \u2013 ANCIENT COINAGE OF THE IBERIAN PENINSULA \u2013 Leandre Villaronga, Jaume Venagues – SOCIETAT CATALANA D\u2019ESTUDIS NUMISM\u00c0TICS – INSTITUT D\u2019ESTUDIS CATALANS – BARCELONA 2011 -\u2013\u00a0enlace<\/a><\/p>\n

Los vascones de las fuentes antiguas: en torno a una etnia de la antig\u00fcedad peninsular \u2013 Javier Andreu Pintado \u2013 2009 \u2013 Universitat de Barcelona<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

2022. urteko azaroak 14.a egun historikoa suertatu zen euskaldunontzat, baita euskara maitatzen duen ororentzat ere. Egun hartan, Aranzadi Zientzia Taldeak, Arangurengo Udalak, Nafarroako Gobernuak eta hizkuntzalaritza arloko adituek, Irulegiko aztarnategian (Nafarroako Arangurengo udalerrian kokatutako aztarnategia) aurkitutako brontzezko esku baten eta esku horretan aurkitutako idatziaren berri eman zuten. K.a. I. mendean, Sertorioren gerrateen (k.a.82-k.a.72) garaian datakotzat […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":1325,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"bgseo_title":"","bgseo_description":"","bgseo_robots_index":"index","bgseo_robots_follow":"follow","site-sidebar-layout":"default","site-content-layout":"","ast-site-content-layout":"default","site-content-style":"default","site-sidebar-style":"default","ast-global-header-display":"","ast-banner-title-visibility":"","ast-main-header-display":"","ast-hfb-above-header-display":"","ast-hfb-below-header-display":"","ast-hfb-mobile-header-display":"","site-post-title":"","ast-breadcrumbs-content":"","ast-featured-img":"","footer-sml-layout":"","ast-disable-related-posts":"","theme-transparent-header-meta":"","adv-header-id-meta":"","stick-header-meta":"","header-above-stick-meta":"","header-main-stick-meta":"","header-below-stick-meta":"","astra-migrate-meta-layouts":"default","ast-page-background-enabled":"default","ast-page-background-meta":{"desktop":{"background-color":"","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""},"tablet":{"background-color":"","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""},"mobile":{"background-color":"","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""}},"ast-content-background-meta":{"desktop":{"background-color":"var(--ast-global-color-5)","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""},"tablet":{"background-color":"var(--ast-global-color-5)","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""},"mobile":{"background-color":"var(--ast-global-color-5)","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""}},"footnotes":""},"categories":[154,160],"tags":[161,169,170,171,168,215,214,173,216,213,172],"class_list":["post-1318","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-aintzinaroko-txanponketak","category-txanponketa-paleohispaniarrak","tag-arsaos","tag-barskunes","tag-baskunes","tag-bentian","tag-bolskan","tag-irulegiko-eskua","tag-ontikes","tag-sesars","tag-signario-baskonikoa","tag-tirsos","tag-unambaate"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.monakotik.com\/es\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1318","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.monakotik.com\/es\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.monakotik.com\/es\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.monakotik.com\/es\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.monakotik.com\/es\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1318"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/www.monakotik.com\/es\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1318\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1342,"href":"https:\/\/www.monakotik.com\/es\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1318\/revisions\/1342"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.monakotik.com\/es\/wp-json\/wp\/v2\/media\/1325"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.monakotik.com\/es\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1318"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.monakotik.com\/es\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1318"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.monakotik.com\/es\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1318"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}