{"id":332,"date":"2021-02-19T07:37:00","date_gmt":"2021-02-19T06:37:00","guid":{"rendered":"https:\/\/www.monakotik.com\/?p=332"},"modified":"2021-02-25T17:45:21","modified_gmt":"2021-02-25T16:45:21","slug":"pernando-vii-aren-10-erreal-birzigilatuak","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.monakotik.com\/es\/2021\/02\/19\/pernando-vii-aren-10-erreal-birzigilatuak\/","title":{"rendered":"Pernando VII-aren 10 erreal birzigilatuak"},"content":{"rendered":"

Garaialdia:<\/strong> Espainietako Pernando VII., Nafarroako Pernando III. Hirurteko liberala<\/p>\n

Mota:<\/strong> 10 Erreal Birzigilatuak<\/p>\n

Urtea<\/strong>: 1821 urtea azaltzen da txanponean, 1822-ko urtarril eta ekain artean<\/p>\n

Txanpon-etxea<\/strong>: Bilboko txanponetxe behin behinekoa<\/p>\n

Ertza: <\/strong> Ildaskatua<\/p>\n

Ertzaren Grabatua:<\/strong> ————–<\/p>\n

Metala<\/strong>: Zilarra (917 milesima inguru, 11 dirutako legea)<\/p>\n

Diametroa<\/strong>: 34 mm<\/p>\n

Pisua<\/strong>: 13.10 gr<\/p>\n

Txanpongintza<\/strong>: Bolante Prentsa bidez<\/p>\n

Txanponetxeburua: <\/strong>Manuel Domingo de Urquiza<\/p>\n

Grabatzailea:<\/strong> Pedro Sagau eta Antonio Sagau<\/p>\n

Aurrealdea:<\/strong><\/p>\n

Aurrealdeko Hitzak: FERN. 7\u00b0. POR LA G. DE DIOS Y LA CONST. 1821<\/p>\n

Aurrealdeko Deskribapena: Eskuin aldera begiratzen duen Pernando VII.aren bustoa, buruhaundi mota bezala ezagutua. Erretratuaren inguruan perla eta apaingarriez osaturiko zirkuloa.<\/p>\n

Aurrealdeko Hitzulpena: Pernando VII.a, jainkoaren graziari eta Konstituzioari esker\u2026 (Espainietako errege, atzealdean ikusiko dugun bezala).<\/p>\n

Atzealdea:<\/strong><\/p>\n

Atzealdeko Hitzak: REY DE LAS ESPA\u00d1AS. U . Bo . G . RESELLADO 10 Rs.<\/p>\n

Atzealdeko Deskribapena: Lokarri batekin lotutako erramu koroaren barruan, sei puntatako izarraren azpian, birzigilatu ondorengo 10 biloi errealen balio berriaren idazkia. Erramu koroaren kanpoaldean, Espainietako erregetzararen erreferentzia. Azpialdean, txanponetxea Bo. (Bilbo) entsegatzaileen letren artean U. (Manuel Domingo de Urquiza) eta G. (Pedro G\u00f3mez de Velasco)<\/p>\n

Atzealdeko Hitzulpena: Espainietako errege\u2026 Pernando VII.a, jainkoaren graziari eta Konstituzioari esker.<\/p>\n

Erdiaroaren ondorengo euskal txanponetxeak aztertu ezkero, hiru izen nagusi ageriko zaizkigu, Baiona, Iru\u00f1a eta Donapaleu. Nafarroako erregetxearen txanponei begiratu ezkero, Pau edo Morlaas gehitu ditzakegu zerrenda honetara. Iru\u00f1eaz aparte, hego Euskalherriko beste hiriburuetan ez dugu inolako txanpongintzarik aurkituko, Napoleon-en aurkako gerrateak bukatu eta Riego generalaren iraultzak hirurteko liberala (1820-1823) ezarri zuen arte.<\/p>\n

Momentu honetan eta urte erdiko denboraldi motz baten zehar, Bilbok behinbeineko txanponetxe bat izan zuen. Txanponetxe honetan, 1822-ko Urtarriletik 1822-ko Ekainerarte txanpon eredu bakar bat landu zen, Pernando VII-aren 10 erreal birzigilatua.<\/p>\n

Behinbeineko txanponetxea Bilboko alde zaharrean, Iturribide Kalean aurkitzen zen Miserikordia etxean kokatu zela dirudi, gaur egunean Bilboko Euskal Museoa aurkitzen den gune berean.<\/p>\n

<\/p>\n

Gaur Eguneko Bilboko Euskal Museoaren Sarrera \u2013 Zarateman-en Argazkia – Wikipedia<\/p>\n

Labeak, makinak eta bulegoak zeuden eraikinak, buztingintza eta inprenta eskola gisa berrerabili ziren, eta 1877an desagertu ziren, garai hartan ireki berria zen Maria Mu\u00f1oz kalean etxebizitzak eraiki zirenean.<\/p>\n

Behinbehineko txanponetxe honen erabilerarako beharrezkoak ziren makinak eta baita hauen langile batzuk, Segoviako txanponetxetik etorri zirela dirudi. Era berean, txanponetxe buruak Madrileko txanponetxetik etorri ziren. Bilbo bertako zilarginak ere, txanponetxean lanean ibili zirela aipatzen da. Txanpon honen lanketan ibili ziren pertsonen honako zerrenda iritsi zaigu:<\/p>\n

Manuel Domingo de Urquiza<\/strong> (Madrileko txanponetxea): Entsegatzaile nagusia eta Bilboko txanponentxearen arduradun orokorra
Pedro G\u00f3mez de Velasco<\/strong> (Madrileko txanponetxea): Entsegatzaile nagusiaren laguntzailea
Pedro Sagau<\/strong> (Segovia-ko txanponetxeko grabatzaile nagusia): Grabatu eta makineria zuzendaria
Antonio Sagau<\/strong> (Segovia-ko txanponetxea): Pedro bere anaia ordezkatu zuen Martxoan
Francisco Ar\u00e9valo<\/strong> (Madrileko txanponetxeko atezaina): Pisu epailea eta materialen begiralea
Mr. Durac<\/strong> (Segovia-ko txanponetxea): Makina laguntzailea eta trokelak lantzearen arduraduna
Manuel Garc\u00eda<\/strong> (Segovia-ko txanponetxea): Txanpon zizelketa, pisu egokiera eta lan anitz
Isidro Prieto<\/strong>, (Segovia-ko txanponetxeko zigilatzailea): Bolante makinaren erabilera
Pedro Aguirre<\/strong>: Langilea
Ramon Aguirre<\/strong>: Langilea
Antonio Genta<\/strong>: Ertz Zigilatuaren arduraduna
Jose Yera<\/strong>: Zigilatzailearen laguntzailea
Felipe Rivero<\/strong>: Txanpongintza laguntzailea<\/p>\n

Baina, zergatik sortu zen behinbehineko txanponetxe hau Bilbon eta zergatik landu zuen txanpon mota bakar bat? Erantzuna, Frantziako iraultzaileen eta Napoleonen aurka izandako gerrateetan eta hauen ondoren Espainietako erregetzak, Pernando VII.aren itzuleraren eta Amerikako lurraldeen erreboltaren ondoren bizi zuen krisi sakonean bilatu beharko dugu.<\/p>\n

Espainietako erregetzaren historian zehar, moneta politika erabat kaltegarria gertatu zen erresuma desberdinen ekonomientzat. Ameriketatik ekarritako sekulako metal kopuruak, urrea eta batez ere zilarra, monarkiaren gastu militar, diplomatiko eta luxuzkoen ondorioz, Europa guztira bideratzen eta zabaltzen ziren. Bertako industria eta merkataritza XVI. eta XVII. mendeetan ahuldu ondoren, ordainketa balantza negatibo etengabekoa jasatzen zuen erresumak, eta ameriketako zilarrak, frantziar, flandesdar, alemaniar edo ingeles merkatarien poltsikuetan bukatzen zuen.<\/p>\n

Espainiar zortziko errealak, mundu mailako erreferentzia eta txanpon patroia izatea lortu zuen; Ameriketatik ekarritako zilarrak iraultza merkatari eta kapitalista sortu zuen Europan, baina Espainietako erresuman bertan, ez zuen ekonomia produktiboaren edo eta txanpon-kapital hedakorraren ezarpenik ekarri. XVIII. mendeko borboitar erregeen erreformek ez zuten problemen funtsa erasotu. Horrenbestez, mendearen bukaeraren, Frantziako iraultzaren ondoren etorritako gerrateek eta Amerikar lurraldeen independentziak sortutako metal horniduraren etenak, herrialdearen ekonomia eta honen moneta sistema hondamendiaren ertzean utzi zuen.<\/p>\n

Frantziako iraultzaileek edo hobe esanda Napoleonek, Espainietako lurraldeak 1808. urtean menperatu ondoren, Frantziako txanponen erabilera eta zabalpena bultzatu eta derrigortu zuten Espainietako lurralde desberdinetan. Ahalegin horretan, kanbio edo truke baliokidetasun onuragarria jarri zuten Frantziako txanponen alde. Onuragarritasun honetaz baliatuz, bertako zilar txanponak (oraindik ere oso preziatuak Europa osoan) desagertzen joan ziren Frantziako bidean, non galdatu ondoren Iraultzaren txanpon berria zen Frankotan eraldatzen bait zen. Pirineotako alde honetan, iraultzaren aurreko errege frantziarren libera txanpon zaharrak gelditzen ziren.<\/p>\n

<\/p>\n

Napoleon enperadore bezala (Errepublika Frantsezaren enperadore!) -1808 \u2013 Baionako Txanponetxea \u2013 5 Franko (euskaldunentzat oraindik 5 libera moduan ezagunak) – 37,0 mm, 24,94 gr \u2013 900 milesimako zilar legea<\/p>\n

Frantziako iraultzaileek, pentsamolde politikoan gertatu bezala, txanpongintza arloan ere iraultza txiki bat ekarri zuten. Karlomagnoren garaietatik zetorren libera-sueldo-diru sistema alde batera utzi eta iraultzaren moneta berria, Frankoa ezarri zuten. Txanponen balioa, txanponetan bertan ageri zen. Latina alde batera utzi eta textuak frantsezez ageri ziren. Pisu eta legeari dagokionez, sistema metrikoa erabiltzen hasi ziren, bost frankok 25 gramotako pisua zuen eta 900 milesimetako zilar legea.<\/p>\n

Iraultzaren aurreko zilarrezko txanponen sistemak zilarrezko ezkutua (Ecu blanc edo Ecu d\u2019argent) zuen uztarri bezala. Zilarrezko ezkutua Luis XIII. Erregeak sortu zuen 1641. urteko moneta erreformaren ondoren. Zilarraren legea, 11 dirutan iraunkor mantendu zuen bere historian zehar, hau da 916,1666 milesimatan (gogoratu, zilarraren legea 12 diruz osatuta zegoen eta aldi berean diru bakoitza 24 granotan azpibanantzen zen). Zilarrezko ezkutuaren lehen pisu nominala 27,450 gramotakoa zen, ezkutu erdiak beraz, 13,725 gramotako pisua zuen.<\/p>\n

1641. Urtearen erreformaren eta 1645.ko agindu osagarri baten ondoren, Frantziako erresumako txanponetxe guztietan, mailu bidezko txanpongintza alde batera utzi eta bolante prensa bidezko txanpongintza ezarri zen. Eraldatze hau apurka ezarri zen hurrengo hamarkadaren zehar, Baiona adibidez 1650. urtean hasi zen txanpon mota berriak lantzen eta Donapaleu eta Morlaas 1652.an. Gogoratu, Pau-ko txanponetxeak ia mende bat zeramala bolante bidez sortutako txanponak lantzen, Labriteko Henrike II.ak txanponetxearen berrikuntza bultzatu zuenetik, mota honetako Europako txanponetxe lehenetarikoa izanik.<\/p>\n

<\/p>\n

Baionako txanponetxean sortutako lehen ezkutu erdia, 1650 – 31,5 mm, 13,54 gr \u2013 Bolante Prentsaz sortutako lehen txanpon baiondarra<\/p>\n

Ezkutuak zilarrezko legea iraunkor mantendu bazuen ere, pisuak gorabehera batzuk izan zituen:<\/p>\n