{"id":363,"date":"2021-03-05T10:29:00","date_gmt":"2021-03-05T09:29:00","guid":{"rendered":"https:\/\/www.monakotik.com\/?p=363"},"modified":"2023-01-02T22:23:07","modified_gmt":"2023-01-02T21:23:07","slug":"frantsesa-euskal-txanponetan-agertu-zenetakoa","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.monakotik.com\/es\/2021\/03\/05\/frantsesa-euskal-txanponetan-agertu-zenetakoa\/","title":{"rendered":"Frantsesa euskal txanponetan agertu zenetakoa"},"content":{"rendered":"

Aurreko sarreran ikusi dugun moduan (link<\/a>), Frantziako iraultzak erabateko aldakuntza ekarri zuen Europako pentsamolde politikoan. Aldakuntza hori, XIX. mendean zehar gauzatu zen Europako lurralde desberdinetan, non nazio-estatuaren sorrera eta zabalkuntza gertatu bait zen mendea igarotzen zihoan moduan.<\/p>\n

Erregimen zaharra itzaltzen zihoan era berean, nazio estatu berriak, beraien ikur, mito eta egituren oinarriak eraikitzen joan ziren. Nazio estatuak, nazio bakarra, nortasun bakar eta bateratua eta noski, hizkuntza ofizial bakar eta bateratzailea behar zuen.<\/p>\n

Frantziar iraultzaileak izan ziren prozesu honetan aintzindariak. Adibidez, Nafarroa Behearen ordezkariek ordenamendu berriaren aurka azaldu baziren ere, erreinu zaharra\u00a0Basses Pyr\u00e9n\u00e9es\u00a0(Pirinio Behereak) izeneko departamenduaren barnean geratu zen 1790.eko abenduan,\u00a0Lapurdi<\/a>\u00a0eta\u00a0Zuberoa<\/a>ko\u00a0euskal herrialdeekin eta\u00a0Bearnorekin<\/a>\u00a0batera. Foruak galdu, erresumaren maila galdu eta gaur arte, Behenafarroa Frantziako departamentu baten osagai xume bat bilakatu zen.<\/p>\n

Errege bera ere, ez zen gehiago Frantziako eta Nafarroako errege izango, hemendik aurrera \u201cFrantziarren errege\u201d izatearen papera tokatuko zitzaion (1789ko urriaren 12tik aurrera). Erregearen botereak ez zuen jadanik jatorri jaunkotiarrik, herriak, legeak eta konstituzioak ezarritakoa bakarrik.<\/p>\n

Pentsamolde hau XVIII. mendean zehar, ilustrazio mugimenduari eta Estatu Batuetako independentzia gerrari esker garatu zen\u2026 baina momentu batez pentsatu ezkero, Luis XIV. eguzki erregea hil zenetik, 75 urte baino ez ziren igaroak. Erabatezko pentsamendu aldakuntza \u201cestatua ni neu naiz\u201d bezalako perlak esaten zituenarekin gonbaratu ezkero.<\/p>\n

Herria, edo hobe esanda nazioa da gizartearen ardatz berria eta nazioaren hizkuntzak, letradun eta pribilegiatuen tresna zen latin hizkuntza baztertu zuen bizitzako alor ugaritan. Txanpongintza izan zen alor hauetako bat, orain estatuak herritarrei beraien hizkuntzan hitzegiten zien, herritar hoien gehiengoaren hizkuntza zen frantsesean. Frantzian ba ziren (eta badira orain ere), beste gutxiengo batzuen hizkuntza gehiego ere, baina hauek, latina bezala, nazioaren hizkuntza ofizialaren aintzaren aurrean baztertuak izan ziren (eta Frantzian baztertuak jarraitzen dute).<\/p>\n

Frantziako iraultzaren garaian hasitako pentsamoldearen garapen hori, garai honetan Baionako txanponetxean landutako txanponen bidez erakutsi dezakegu. 1790. Urtean oraindik, erregimen zaharraren patroi eta ereduak ikusi daitezke indarrean.<\/p>\n

<\/p>\n

Latin hizkuntzan landutako Baionako txanponetxeko azken sorkuntzetako bat – 29,33 gr – 41,0 mm \u2013 Sei Liberatako Zilar Ezkutua \u2013 1790, (iraultzaren bigarren urtea) \u2013 Urte honetan hau bezalako 350.000 txanpon egin ziren<\/p>\n

LUD. XVI. D. G. FR. ET NAV. REX. – SIT NOMEN DOMINI L BENEDICTUM 1790 \u2013 cgb enkante etxearen artxiboa<\/p>\n

(Luis XVI. Jainkoaren Graziari esker Frantziako eta Nafarroako Errege – Izan bedi Jainkoaren Izena bedeinkatua)<\/p>\n

Baina 1791. urtean, patroi eta eredu berriak ikusiko ditugu. Dagoeneko, Luis XVI.a Frantziarren errege bezala ageri da, eta argi da bere aginteak ez duela inongo jatorri jainkotiarrik. Lehenengo aldiz bere boterea, nazioak eta honek emandako legeek sortutako bidezkotasunean funtsatuta dago.<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

<\/p>\n

Frantses hizkuntzan landutako Baionako txanponetxeko lehen sorkuntzetako bat – 24,02 gr – 33,0 mm \u2013 Kobrezko 24 Diru edo bi sueldo \u2013 1791, iraultzaren hirugarren urtea<\/p>\n

LOUIS XVI ROI DES FRAN\u00c7OIS L 1791 – LA NATION LA LOI LE ROI\/\/ L’AN 3 DE LA LIBERT\u00c9<\/p>\n

<\/p>\n

Frantses hizkuntzan landutako Baionako txanponetxeko lehen sorkuntzetako bat \u2013 12,12 gr – 30 mm \u2013 Kobrezko 12 Diru edo sueldo bat \u2013 1792, iraultzaren laugarren urtea<\/p>\n

LOUIS XVI ROI DES FRAN\u00c7OIS L – LA NATION LA LOI LE ROI\/\/ 1792 4 DE LA LIB.<\/p>\n

<\/p>\n

Frantses hizkuntzan landutako Baionako txanponetxeko lehen sorkuntzetako bat – 29,40 gr – 41,0 mm \u2013 Sei Liberatako Zilar Ezkutua \u2013 1792, (iraultzaren laugarren urtea)<\/p>\n

LOUIS XVI ROI DES FRAN\u00c7OIS L 1792 \u2013 REGNE DE LA LOI L \/\/ L’AN 4 DE LA LIBERT\u00c9<\/p>\n

Orainarte erakutsitako lau txanpon hauek, txanponetxeburu arduradun berdinek landu zituzten, beraien zigilu ezaugarriek txanpon orotan azaltzen duten moduan:<\/p>\n