Karlos VII-aren marabedi bakarra – Azken Mailu Dantza

Garaialdia: Karlos VII. Nafarroako erregea, Karlos IV. Espainietako erregea Mota: Marabedia Urtea: 1789 Txanpon-etxea: Iruñako txanponetxea Ertza: Irregularra, txanponbudin edo kospel oktogonala Ertzaren Grabatua: ————– Metala: kobrea Diametroa: 19 mm Pisua: Ale honek 2,71 gr, nominalki 3,04gr inguru Kopurua: Ezezaguna, 1781. urteko gorteek 12.000 dukat, 4.704.000 ale marabediren lanketa eskatu zuten Txanpongintza: Mailu bidez Txanponetxeburua: …

Karlos VII-aren marabedi bakarra – Azken Mailu Dantza Read More »

Euskal Txanponen Pisu eta Legea

Ferrer Bassa i taller. Escena de pesatge de monedes d’or amb un trabuquet o balança de plats triangulars. Salteri anglo-català de París, avui a la Biblioteca Nacional de França, 1333-1348. Fotografia del facsímil de l’obra editat per Moleiro editors. Biblioteca Joaquim Folch i Torres del Museu Nacional.

Baionako Euskal Museoak aurkezten dituen objektuen artean hiri honetako bost pisu patroi daude. Pisu horiek, pisu estandar gisa erabiltzeko asmotan udaletxean kokatu ziren 1788. urtean. Forma zilindrikoa dute eta goialdean zulo batek zeharkatzen dituzte, zuloan zehar eraztun mugikor bat kokatu ahal izateko. Zilindroaren aurpegietan Baiona hiriko armarriaren irudia azaltzen dute. Baionako Euskal Museoan gordetako Pisu …

Euskal Txanponen Pisu eta Legea Read More »

Baionako Txanponetxeari begirada – 2. atala, Prentsak lanean

1640. urte hamarkadan txanpon erreforma berri bat eman zen Frantziako erresuman. Erreforma honen barne, txanpon mota berriak sortu ziren, pisu eta balio berriekin. Baina horrez gain, mailu bidezko txanpon langintza debekatu eta Jean Varin-ek (edo Warin-ek) bultzatutako bolantezko prentsa bidezko txanpongintza derrigortu zen erresuma guztian. Helburua, honako honetan ere, txanpon aleen kalitatea hobetzea eta ondorioz …

Baionako Txanponetxeari begirada – 2. atala, Prentsak lanean Read More »

Baionako Txanponetxeari begirada – 1. atala, Mailua kolpez kolpe

Gaur egungo euskal lurraldeetan izandako txanponetxe emankor eta oparoena Baionako txanponetxea izan zen. XVI eta XVII. mendeetan zehar, Nafarroako erresumaren txanpongintzaren garrantzia eta oparutasuna txikiagotzen zen bitartean (bietan bai Nafarroa Garaian eta bai Behenafarroan), Baiona Frantziako txanponetxe garrantzitsuenetakoa izatera iritsi zen. Hala ere, Baionako txanponketak frantziar erregeen agintepean eta izenpean egin ziren einean, Nafar txanpongintzak …

Baionako Txanponetxeari begirada – 1. atala, Mailua kolpez kolpe Read More »

Berdabio, Nafarroako Txanpon Faltsutzaile Bertsolaria

Atsegin dut Podcast-ak entzutea. Normalean historiaren eta historioen ingurukoak entzuten ditut. Euskarazko podcast-en artean, Kirmen Uriberen New Yorkeko Munduak, Paperezko Itsasoa, La Biblioteca Perdida-ren Iraganeko Kronikak eta Zuzeu Podcast-en Euskal Gaizkileak saioak entzuten ditut maiz. Ain zuzen ere, duela aste batzuk Euskal Gaizkileak saioaren „Berdabioko Atea“ emanaldia entzuten ibili nintzen. Eta zer arraio, historio honetan …

Berdabio, Nafarroako Txanpon Faltsutzaile Bertsolaria Read More »

Joana Erreginaren Pau-ko Testoiak

Garaialdia: Joana III. Nafarroako erregina, Joana I. Bearneko Anderea Mota: Testoia Urtea: 1566 Txanpon-etxea: Pau-ko txanponetxea Ertza: Irregularra Ertzaren Grabatua: ————– Metala: Zilarra (898 milesima inguru,) Diametroa: 28 mm Pisua: 9.41 gr Kopurua: 1564 eta 1566 urteen artean 292.320 testoi eta testoi erdi Txanpongintza: Bolante prentsa bidez, zilarra errota bidez laminatua Txanponetxeburua: Étienne Bergeron (Ilargiaren …

Joana Erreginaren Pau-ko Testoiak Read More »

Navarre Shall Be the Wonder of the World

“Navarre shall be the wonder of the world”… hitz hauek Fernando Nafarroako erregearen ahotan jarri zituen Shakespeare idazle ingelesak “Love’s Lavour’s Lost” antzeslanean. Antzeslan hau, 1590. hamarkadaren erdi aldera idatzi zuen Shakespeare-ek, eta Nafarroako erregeari Fernando izena jarri bazion ere, bertan ageri den Nafarroa, Henrike III.aren XVI. mendearen bukaera inguruko Behe-Nafarroaz eta Bearnoz osatutako Nafarroako …

Navarre Shall Be the Wonder of the World Read More »

Gaztelaniera euskal txanponetan agertu zenetakoa

Aurreko sarreran ikusi dugun moduan (link), Frantziar iraultzak erabateko aldaketa ekarri zuen iparraldeko txanponen ereduetan. Baina hegoaldean, zer gertatzen zen aldi edo garai berdinetan? Ba ezer gutxi, Frantzian iraultza indarrean zebilen garaian, Espainietako erresumak erregimen zaharrean sustraituta jarraitzen zuen. Latinaren erabileran bidez, erregearen botereak jatorri jainkotiarra zuela adierazten zuen txanpongintzak. Pasa ziren zenbait errege, baina …

Gaztelaniera euskal txanponetan agertu zenetakoa Read More »

Frantsesa euskal txanponetan agertu zenetakoa

Aurreko sarreran ikusi dugun moduan (link), Frantziako iraultzak erabateko aldakuntza ekarri zuen Europako pentsamolde politikoan. Aldakuntza hori, XIX. mendean zehar gauzatu zen Europako lurralde desberdinetan, non nazio-estatuaren sorrera eta zabalkuntza gertatu bait zen mendea igarotzen zihoan moduan. Erregimen zaharra itzaltzen zihoan era berean, nazio estatu berriak, beraien ikur, mito eta egituren oinarriak eraikitzen joan ziren. …

Frantsesa euskal txanponetan agertu zenetakoa Read More »

Pernando VII-aren 10 erreal birzigilatuak

Garaialdia: Espainietako Pernando VII., Nafarroako Pernando III. Hirurteko liberala Mota: 10 Erreal Birzigilatuak Urtea: 1821 urtea azaltzen da txanponean, 1822-ko urtarril eta ekain artean Txanpon-etxea: Bilboko txanponetxe behin behinekoa Ertza: Ildaskatua Ertzaren Grabatua: ————– Metala: Zilarra (917 milesima inguru, 11 dirutako legea) Diametroa: 34 mm Pisua: 13.10 gr Txanpongintza: Bolante Prentsa bidez Txanponetxeburua: Manuel Domingo …

Pernando VII-aren 10 erreal birzigilatuak Read More »